Η Ακροδεξιά Στροφή των Ρεπουμπλικάνων

Σημείωμα προς Δημοκρατικούς: Μη Βιάζεστε να Χαρείτε για την Ακροδεξιά Στροφή των Ρεπουμπλικάνων

(του Eugene Robinson, Αρχισυντάκτη και Επιφυλλιδογράφου της Washington Post)

Δε θέλω να σας χαλάσω το κέφι, αλλά οι Δημοκρατικοί καλά θα κάνετε να μην προεξοφλείτε πως θα νικήσετε το Νοέμβριο, λόγω της πικρόχολης διαμάχης που ξέσπασε στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικάνων και των άπειρων, αδύναμων υποψηφίων που επέλεξαν στις εσωκομματικές τους εκλογές. Όσο σκληρά κι αν προσπαθεί, το Ρεπουμπλικανικό κόμμα (GOP) δεν πρόκειται να αυτοκτονήσει· τουλάχιστο όχι εφέτος.

Με αυτή την παρατήρηση δεν εννοώ πως η διαμάχη μεταξύ του Ρεπουμπλικανικού κομματικού κατεστημένου και της ακραίας, μισαλλόδοξης, λαϊκίστικης εξέγερσης που αποκρυσταλλώνεται στο «κόμμα του τσαγιού» είναι ασήμαντη. Όταν την Τρίτη (14/9) έμαθα πως η Κριστίν Ο'Ντόνελ (Christine O' Donnell), η εκλεκτή του «κόμματος του τσαγιού», κέρδισε το χρίσμα του GOP στο Ντέλαγουερ η πρώτη μου αντίδραση ήταν πως με τέτοιους αντιπάλους, η πλειοψηφία των Δημοκρατικών στη γερουσία ήταν εξασφαλισμένη.

Μετά από σκέψη, το άλλαξα αυτό σε «σχεδόν εξασφαλισμένη» και τώρα νομίζω πως πρέπει να το υποβαθμίσω σε «πιθανή». Σε στιγμές δε υπαρξιακής απόγνωσης, φοβούμαι πως η Ο'Ντόνελ μπορεί και να κερδίσει!

Μια πλειάδα αξιοσέβαστων πολιτικών αναλυτών επαναλαμβάνουν πως χωρίς την έδρα του Ντέλαγουερ, το GOP δύσκολα θα πλειοψηφήσει στη γερουσία. Το κομματικό κατεστημένο θεωρούσε πως είχε βρει τον ιδεώδη υποψήφιο στο πρόσωπο του Μάικ Καστλ (Mike Castle), ενός βετεράνου, μετριοπαθούς γερουσιαστή. Αλλά το κίνημα του «κόμματος του τσαγιού» κατόρθωσε να βρει μια εναλλακτική υποψηφιότητα που χάρη σε μια θάλασσα ιδιωτικής χρηματοδότησης και ένα μαζικό κίνημα εθελοντών έδωσε το χρίσμα στην Ο'Ντόνελ, που το κομματικό κατεστημένο θεωρεί «μη-εκλέξιμη».

Κι όμως, μπορεί και να είναι εκλέξιμη! Ας μην ξεχνάμε πως η εσωκομματική προεκλογική εκστρατεία για το χρίσμα του GOP μετατράπηκε σε όργιο αποκαλύψεων για την προσωπική ζωή της Ο'Ντόνελ. Τα πράγματα που βρήκαν για εκείνη οι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί της αντίπαλοι, υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να την έχουν κονιορτοποιήσει.

Ανάμεσά τους βρέθηκαν παλιά τηλεοπτικά στιγμιότυπα, στα οποία η Ο'Ντόνελ έδινε ρεσιτάλ παραδοξολογιών και ατεκμηρίωτων δηλώσεων: μιλώντας κάποτε στο MTV υπέρ της σεξουαλικής αποχής, έφτασε στο σημείο να καταδικάσει τον αυνανισμό.

Αποκαλύφθηκε επίσης πως τα προσωπικά της οικονομικά ήταν σε χαοτική κατάσταση, πως δεν πλήρωνε πια τις δόσεις του στεγαστικού της δανείου, πως είχε μηνυθεί για μη καταβολή διδάκτρων στο κολέγιό της. Πριν ανακοινώσει την υποψηφιότητά της δεν είχε καν σταθερή εργασία και την περσινή χρονιά δήλωσε ετήσιο εισόδημα μόλις 5,800 δολάρια. Ενώ δήλωνε πως είχε αποφοιτήσει από το πανεπιστήμιο «Φέρλι Ντίκινσον» εδώ και 17 χρόνια, αποκαλύφθηκε πως πήρε το πτυχίο της μόλις λίγες βδομάδες πριν. Ο υπεύθυνος της αποτυχημένης προεκλογικής της εκστρατείας του 2008 για τη γερουσία, την αποκάλεσε δημοσίως «απόλυτη απάτη».

Τώρα, όλα αυτά προστίθενται στο «μη εκλέξιμη», σωστά; Σωστά, αλλά μόνο σε έναν δίκαιο και εχέφρονα κόσμο... Που σημαίνει πως στον κόσμο που ζούμε, τα πάντα μπορεί να συμβούν.

Η Ο'Ντόνελ είναι οικεία και φωτογενής, κι εκπέμπει μια λάμψη που ο Δημοκρατικός αντίπαλός της Κρις Κουνς (Chris Coons), δύσκολα θα ανταγωνιστεί. Διαθέτει εν αφθονία αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «χάρισμα Σάρα Πέιλιν» -ένα μείγμα τσαχπινιάς, λαϊκότητας, θρησκευτικότητας, συν την ευκαιριακή λάμψη των λαίμαργων κυνοδόντων του αυθεντικού πολιτικού θηρευτή.

Την ώρα που οι «παχιές γάτες» του GOP στην Ουάσινγκτον και το Ουίλμινγκτον τσακώνονται αν αξίζει τον κόπο να ποντάρουν αληθινά λεφτά στην υποψήφιά τους (ή μήπως θα ήταν καλύτερα να θεωρήσουν δεδομένη την ήττα της και να την παρατήσουν στην τύχη της) η Ο'Ντόνελ προετοιμάζεται για μια πλημμυρίδα δολαρίων από ομάδες του «κόμματος του τσαγιού» και δωρητές από ολόκληρη τη χώρα.

Αν οι Δημοκρατικοί προετοιμάσουν μια δυναμική προεκλογική εκστρατεία, αν κατορθώσουν να προκαλέσουν κάποιον ενθουσιασμό στην κομματική τους βάση, μπορεί να την κερδίσουν. Αλλιώς, η Ο'Ντόνελ μπορεί να επικρατήσει.

Τα ίδια πάνω-κάτω ισχύουν και για άλλες εκλογικές αναμετρήσεις, που οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να κερδίσουν.

• Ο ηγέτης της Δημοκρατικής πλειοψηφίας στη γερουσία Χάρι Ράιντ (Harry Reid), που αντιμετωπίζει προβλήματα με τους ψηφοφόρους του στη Νεβάδα, στάθηκε τυχερός όταν οι Ρεπουμπλικάνοι επέλεξαν ως αντίπαλό του τη Σάρον Ανγκλ (Sharron Angle), επίσης μέλος του «κόμματος του τσαγιού». Καθώς γνωστοποιούνταν οι ακραίες θέσεις της Ανγκλ και διαδίδονταν τα παράδοξα σχόλιά της,  ο Ράιντ απέκτησε γρήγορα προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. Αλλά στη συνέχεια τα νούμερά του άρχισαν να υποχωρούν, τα δικά της ανακάμπτουν, και όλα δείχνουν πως ο Ράιντ θα πρέπει να προετοιμάζεται για έναν αγώνα ζωής ή θανάτου.
• Όταν στο Κεντάκι οι οπαδοί του «κόμματος του τσαγιού» επέβαλαν να δοθεί το χρίσμα του GOP στον Ραντ Πολ (Rand Paul), οι Δημοκρατικοί έφτασαν στο σημείο να ονειρεύονται πως θα μπορούσαν να ανακτήσουν αυτή τη γερουσιαστική έδρα του GOP. Αλλά τώρα όλα δείχνουν πως ο Πολ θα νικήσει.
• Παρομοίως, στην Αλάσκα προηγείται ο εκλεκτός του «κόμματος του τσαγιού» Τζο Μίλερ (Joe Miller) -εκτός αν η εσωκομματική του αντίπαλος και γερουσιαστής Λάιζα Μουρκόφσκι (Lisa Murkowski) επιμείνει να  υπερασπιστεί την έδρα της ως «αντάρτης».

Οι εσωκομματικές εκλογές του GOP της Τρίτης ήταν ό,τι πιο ευχάριστο συνέβη στους Δημοκρατικούς εδώ και καιρό, αλλά τα πράγματα παραμένουν ρευστά. Οι Ρεπουμπλικάνοι προσκάλεσαν το «κόμμα του τσαγιού» στη μεγάλη σκηνή τους, και τώρα ανησυχούν μήπως γίνουν βορά των νεοφερμένων. Αλλά τουλάχιστο το κόμμα τους είναι γεμάτο πάθος, ενεργητικότητα και αποφασιστικότητα, πράγμα που δεν μπορεί να ειπωθεί για τους Δημοκρατικούς, παρά μόνο ως κολακεία.

Αν οι Δημοκρατικοί δεν κατορθώσουν να προκαλέσουν -και γρήγορα- κάποια μορφή αυθεντικού ενθουσιασμού στη βάση τους, τα περί «μη-εκλογιμότητας» μπορεί να αποδειχθούν κενά περιεχομένου. Οι Δημοκρατικοί ίσως να δικαιούνται να ελπίζουν πως οι Ρεπουμπλικάνοι θα αυτοκτονήσουν, αλλά αυτό δεν αποτελεί πολιτική στρατηγική.

Πηγή:  Washington Post,  19.09.2010 (μέσω www.ppol.gr)

Το Μίσος των Ελλήνων

«Νόμπελ Μίσους»

(Του Νίκου Δήμου)

•Ψεύδονται ασύστολα όσοι (κυρίως ξένοι) ισχυρίζονται ότι οι Έλληνες δεν είναι παραγωγικοί, ότι δεν παράγουν παρά ελάχιστα και άνευ σημασία πράγματα.

•Σε έναν τομέα είμαστε πολύ ψηλά και κατά κεφαλήν και σε συνολικό όγκο προϊόντος.

•Στην παραγωγή μίσους.

•Σε όλες τις μορφές και τις συσκευασίες (φθόνος, εμπάθεια, κακία, έχθρα, απέχθεια, πάθος, μικροπρέπεια, συκοφαντία, υπονόμευση, κ.λπ.) παράγουμε περισσότερο μίσος από ό,τι αντέχουμε.

•Υπερβάλλω;

•Αν υπήρχε βραβείο Νόμπελ του μίσους, θα έπρεπε να απονεμηθεί στους φανατικούς οπαδούς του Πανιώνιου που καταστρέψανε το δικό τους γήπεδο, προκειμένου να μην παίξει εκεί η ΑΕΚ. Θυμίζει το φοβερό ανέκδοτο με εκείνον που του πρόσφεραν ό,τι θέλει, αρκεί να το έπαιρνε διπλό και ο γείτονας. Είπε: «βγάλτε μου το ένα μάτι». Θα ξέρετε και το άλλο με την κατσίκα...

•Ο πιο αξιοπρεπής (και πιο επιτυχημένος) προπονητής στην Ελλάδα, ο Ντούσαν Μπάγιεβιτς, ένας Κύριος, ξυλοκοπήθηκε από τραμπούκους - διότι τον... μισούν.

•Περιδιαβάζω στο διαδίκτυο και βλέπω τη ρητορική του μίσους (hate speech ο διεθνής επιστημονικός όρος) να κυριαρχεί στις ελληνικές ιστοσελίδες. Μισούμε το ΔΝΤ, την Ε.Ε., το ΝΑΤΟ, τους Αμερικανούς, τους Εβραίους, τους Τούρκους, τους Ακατανόμαστους (FYROM), τους πάντες. Ερμηνεύουμε όλη την ιστορία μας με όρους μίσους. Πιστεύουμε ότι μας μισούν και συνωμοτούν εναντίον μας, από καταβολής Ελληνισμού. Κι εμείς ανταποδίδουμε.

•Και πάνω από όλα, μισούμε ο ένας τον άλλο. Τίποτα δεν μας ενοχλεί (έγραφα ήδη το 1979) περισσότερο από την επιτυχία του άλλου. Δεν την ανεχόμαστε. Δεν την επιτρέπουμε. Τη θεωρούμε απρεπή, άσεμνη, σχεδόν... αντιδημοκρατική. Την πολεμάμε και την απαξιώνουμε με δικούς μας όρους. («Κάποιο κόλπο έκανε...»).

•Οι άλλοι λαοί υπερηφανεύονται για τους προικισμένους, τους εκλεκτούς, τους ταλαντούχους. Εμείς τους διώχνουμε ή προσπαθούμε να τους ισοπεδώσουμε, να τους θάψουμε, να τους κρύψουμε. Όταν επιστρέφουν από λαμπρές καριέρες στο εξωτερικό, δεν βρίσκουμε γι' αυτούς ούτε θέση κλητήρα. Φθόνος - η πρώτη εκδήλωση του ελληνικού μίσους.

Πηγή:  LIFO, 01.09.2010

Πόσο «Κοινωνικά» είναι τα Social Media?

(Του Πολυδεύκη Παπαδόπουλου, Δημοσιογράφου-Κοινωνιολόγου ΜΜΕ)

Η «οικογένεια» του Facebook ανέρχεται σε περίπου 450 εκατ., με το 1/3 του συνολικού πληθυσμού χωρών όπως ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς και το 1/4  σε κράτη όπως Γαλλία, Ιταλία, αλλά και… Τουρκία να είναι μέλη της! O αριθμός συνεχίζει να αυξάνει, ενώ υπάρχουν και τα υπόλοιπα διαδεδομένα social media, όπως MySpace, Twitter κ.λπ. με λιγότερα μέλη, που επίσης ανέρχονται σε πολλά εκατομμύρια. Τα τελευταία 3-4 χρόνια η χρήση των διαφόρων «μέσων κοινωνικής δικτύωσης» παρουσίασε αύξηση 700-800% και μάλιστα όχι μόνο στον «αναπτυγμένο κόσμο», αλλά και σε πολλές περιοχές της Ασίας, της Λ. Αμερικής κ.λπ.

Το ίδιο διάστημα μεταβλήθηκε η χρήση που κάνουν τα άτομα νεότερης ηλικίας στο διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες. Η ανάγνωση των sites άρχισε να αντικαθίσταται από παρακολούθηση blogs. Η ανταλλαγή e-mail παραμερίστηκε από instant messages. Oι συζητήσεις από κινητά –που είχαν ήδη υποκαταστήσει τις συζητήσεις από σταθερά– παραμερίστηκαν από την αποστολή περισσότερων sms και mms, αλλά και από τις αναρτήσεις προσωπικών πληροφοριών, φωτό κ.λπ. στα walls του Facebook και MySpace. Τι σημαίνουν αυτές οι νέες μορφές επικοινωνίας και οι «κυβερνο-φιλίες»; Πόσο επικοινωνούν οι άνθρωποι μεταξύ τους, πόσο αληθινά εκφράζουν τα αισθήματά τους, αλλά και πώς αντιλαμβάνονται την ιδιωτικότητά τους και την προστατεύουν; 

ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ
Κολλημένοι στις οθόνες των ψηφιακών μέσων εμφανίζονται οι νέοι στις ΗΠΑ, παρουσιάζοντας συμπτώματα εξάρτησης παρόμοια με εκείνα του τζόγου και του αλκοόλ. Πείραμα του Πανεπιστημίου του Maryland σε 200 φοιτητές έδειξε ότι η αποχή από τα ψηφιακά μέσα ισοδυναμεί με άγχος, νευρικότητα, ατονία και κατάθλιψη, και παρομοιάζεται με απουσία της οικογένειας και των φίλων. Τη μερίδα του λέοντος έχει το διαδίκτυο, με τα συμπτώματα εθισμού σ’ αυτό να αυξάνονται ανησυχητικά. Σε ό,τι αφορά τα social media τα κορίτσια είναι περισσότερο εθισμένα, σύμφωνα με μελέτη στη Βρετανία. Οι δε γονείς, όταν έχουν επίγνωση, ανησυχούν, αλλά… τι να κάνουν; Με βάση την προαναφερόμενη μελέτη, το 48% των γονέων που το παιδί τους έχει προφίλ στο Facebook κ.λπ. αυτό που αποφασίζουν να κάνουν είναι να γίνουν «διαδικτυακοί φίλοι» του, μήπως και ελέγχουν κάπως τη συμπεριφορά του στον κυβερνοχώρο…

Πάντως, άλλη έρευνα από την Pew Internet και την American Life Project έδειξε ότι οι νεότεροι χρήστες του διαδικτύου έχουν χάσει το ενδιαφέρον για το blogging και στρέφονται σε πιο σύντομες και κινητές μορφές επικοινωνίας. Η εξέλιξη της τεχνολογίας τους έχει στρέψει από το macro-blogging στο micro-blogging. Όλο και περισσότεροι (55% των ηλικιών 18-29 και 27% των ηλικιών 12-17) επιλέγουν να συνδέονται με το διαδίκτυο μέσω κινητού. Έφηβοι που ρωτήθηκαν δηλώνουν ότι έχουν χάσει το ενδιαφέρον για το blogging, γιατί επιθυμούν να γράφουν γρήγορα και διότι «ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται να διαβάζει πολλά λόγια στο διαδίκτυο». Ωστόσο, αντίθετες είναι οι τάσεις για τους άνω των 30, όπου το κλασικό blogging συνεχίζει να αυξάνει. 

ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ
Η δημοφιλία της on-line κοινωνικής δικτύωσης δείχνει ότι τα άτομα δεν προσβλέπουν πια στην ιδιωτικότητα, η οποία δεν αποτελεί πλέον κανόνα για τις κοινωνίες». Τάδε έφη ο ιδρυτής του Facebook Mark Zuckerberg, ο οποίος και υπογραμμίζει ότι η εξάπλωση των κοινωνικών δικτύων αντανακλά τις ριζικές αλλαγές που συντελούνται στις συνήθειες επικοινωνίας των ανθρώπων. Και σίγουρα έχει δίκιο ως προς τη διάδοση των social media. Όμως για το θέμα της ιδιωτικότητας υπάρχουν κι άλλες τάσεις από αυτές που βλέπει ο Ζuckerberg ή και ο συνάδελφός του Reid Hoffman, δημιουργός του Linkendin, που δήλωνε κι αυτός στο τελευταίο Nταβός ότι «η προστασία της ιδιωτικής ζωής αποτελεί ξεπερασμένο αίτημα προηγούμενων γενεών». Κι αυτές οι διαφορετικές τάσεις έχουν να κάνουν με τον εντεινόμενο προβληματισμό για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στο διαδίκτυο, με αφορμή τις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης.

Στις 31 Μαΐου εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες ενώνονταν στον κυβερνοχώρο με το σύνθημα “Quit Facebook”, διαμαρτυρόμενοι για τη διαχείριση των προσωπικών τους δεδομένων από την ιστοσελίδα. Στο δε επίπεδο της ΕΕ, η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στην επικαιροποίηση της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Παρόμοια εγρήγορση αναπτύσσεται και στις ΗΠΑ, όπου ενώσεις χρηστών προσέφυγαν στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου. Η τελευταία άσκησε αγωγή κατά του Facebook για τις αλλαγές των ρυθμίσεων ασφαλείας.

ΟΙ «ΦΙΛΟΙ»
Στον κόσμο του διαδικτύου έχει κάποιος τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με μεγάλο αριθμό ατόμων, στις δε ιστοσελίδες των social media να κάνει εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες «φίλους». Πόσο καλά, όμως, ξέρει κανείς αυτά τα άτομα; Θα ανταποκρινόταν σε κάποιο πρόβλημά τους; Σύμφωνα με έρευνες, ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι αρκετά μεγάλος για να επιτρέψει βαθιές και ουσιαστικές σχέσεις με περισσότερους από μία χούφτα ανθρώπους. Υπολογίζεται ότι οι άνθρωποι μπορούν να έχουν πραγματικές σχέσεις μ’ έναν κύκλο περίπου 150 ατόμων. Πρόκειται για το λεγόμενο αριθμό Dunbar (από το όνομα του Βρετανού ανθρωπολόγου Robin Dunbar, που διατύπωσε το λεγόμενο cognitive limit). Ο αριθμός αυτός θέτει τα όρια μεταξύ αυτών που μπορούμε να έχουμε σχέσεις εμπιστοσύνης και εκείνων που μπορεί να συμπαθούμε και ίσως να έχουμε μία ευχάριστη συζήτηση, αλλά δεν μπορούν να θεωρηθούν προσωπικοί φίλοι.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση, πρόσφατες έρευνες των πανεπιστημίων Πρίνστον και UCLA καταλήγουν ότι η πυκνή ηλεκτρονική επικοινωνία μειώνει το ενδιαφέρον για διαπροσωπική επικοινωνία. Ακόμη, ότι κάνει την επικοινωνία πιο δημόσια αλλά και επιφανειακή. Ο δε Γάλλος κοινωνικός φιλόσοφος Ζαν Μποντριγιάρ, σε συνέντευξή του στο γράφοντα προ 20 ετών –όταν ξεκινούσε η έκρηξη των νέων επικοινωνιακών τεχνολογιών–, επέμενε ότι «όπου υπάρχει πολύ τηλε-επικοινωνία χάνεται η επικοινωνία»…

Πηγή:  Athens Voice, 21.07.2010

Τα Μ.Μ.Ε, Οι Διαδηλώσεις, Η Δύναμη της Εικόνας και του Θεάματος

Η αρχή της αβεβαιότητας και τα ΜΜΕ

(Του Πάσχου Μανδραβέλη)

Σχεδόν σε κάθε πορεία διαμαρτυρίας υπάρχει μια συνήθης τελετουργία. Πενήντα περίπου διαδηλωτές, κρατώντας στειλιάρια με κόκκινα σημαιάκια, πιάνονται αγκαζέ. Φωνάζουν συνθήματα και προχωρούν με στρατιωτικό ρυθμό προς τις δυνάμεις των ΜΑΤ. Πέφτουν πάνω στις ασπίδες, ακούγονται φωνές, γίνονται κάποιες αψιμαχίες και μετά οπισθοχωρούν. Κατά καιρούς, κάποιος θα πέσει στο οδόστρωμα. Τότε μερικοί σύντροφοί του θα του ρίξουν νερό, ενώ κάποιοι άλλοι θα καταγγέλλουν την αστυνομική αυθαιρεσία που μετέτρεψε μια «καθόλα ειρηνική διαμαρτυρία σε πεδίο μάχης».

Η διακηρυγμένη πρόθεση πίσω από αυτές τις μάταιες επιθέσεις είναι «η προσπάθεια επανάκτησης του δημόσιου χώρου». Υποτίθεται ένας πολίτης έχει το δικαίωμα να διαδηλώνει παντού και τα παρατεταγμένα ΜΑΤ εμποδίζουν το δικαίωμα του διαδηλωτή ακόμη και να μπουκάρει στη Βουλή. Το παράδοξο είναι ότι αυτό το «δικαίωμα» δεν διεκδικείται στα δικαστήρια, αλλά στον δρόμο.

Ακόμη πιο περίεργο είναι το γεγονός ότι χρόνια ακολουθείται αυτή η πρακτική χωρίς... πρακτικό αποτέλεσμα. Κι όμως με σισύφεια υπομονή οι διαμαρτυρόμενοι χτυπούν με τα στειλιάρια τις ασπίδες, τις ξαναχτυπούν, χωρίς να πετύχουν ποτέ το διακηρυγμένο τους αποτέλεσμα.

Ο,τι χάνουν όμως σε ενέργεια και σε λογική το κερδίζουν σε δημοσιότητα. Πορεία για την οποία θα αδιαφορήσουν τα ΜΜΕ, είναι πορεία χαμένη στο πέλαγος της πληροφορίας. Και τα ΜΜΕ ενδιαφέρονται για «εντάσεις» και όχι για αιτήματα, δίκαια ή άδικα. Για τον φακό της κάμερας, λοιπόν, σκηνοθετείται κάθε λίγο και λιγάκι αυτό το χάπενινγκ.

Η απροσδιοριστία

Στις αρχές του περασμένου αιώνα, ο μεγάλος Γερμανός φυσικός Βένερ Χάιζενμπεργκ έβαλε μια βόμβα στα θεμέλια της φυσικής. Απέδειξε ότι στον κόσμο των θεμελιωδών σωματιδίων αυτή καθ’ αυτήν η παρατήρηση αλλάζει το παρατηρούμενο σωματίδιο. Το φως που πέφτει για να γίνει η παρατήρηση «αναγκαστικά προκαλεί μια σημαντική διαταραχή στο αντικείμενο που κάνουμε τη μέτρηση... Δεν υπάρχει πρακτικός και θεωρητικός τρόπος να μειώσουμε τη διαταραχή αυτή στο μηδέν. Για αντικείμενα μικροσκοπικών διαστάσεων τέτοιες διαταραχές δεν είναι αμελητέες. Αυτή είναι η ουσία της αρχής της απροσδιοριστίας του Heinsenberg, η οποία έχει μια ακριβή μαθηματική έκφραση» («Το κβαντικό Σύμπαν», εκδ. Τροχαλία).

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και όταν πέφτει ο προβολέας της κάμερας στα κοινωνικά υποκείμενα ή τα άτομα. Αυτή καθ’ αυτήν η παρατήρηση αλλάζει τη συμπεριφορά του αστυνομικού που ελέγχει έναν μετανάστη, των διαδηλωτών που πέφτουν πάνω στα ΜΑΤ, και του 60χρονου Πατριώτη του Μετώπου, που πέταξε το παπούτσι στον πρωθυπουργό.

Για το συγκεκριμένο συμβάν πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα: τη συνωμοσιολογία και την απροσδιοριστία. Οι κατηγορίες περί στημένου θέματος υπονοούν ότι το BBC διά του ανταποκριτή του έφτιαξε το γεγονός ή υποκίνησε ρητώς τον δράστη ώστε να προβάλει ένα «αποκλειστικό θέμα». Αυτό ανήκει στη σφαίρα της συνωμοσιολογίας, που δύσκολα μπορεί να γίνει πιστευτή, ειδικά για έναν οργανισμό σαν το BBC που έχει δώσει μάχες για την τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Οπότε λόγω προτέρου εντίμου βίου η φράση στην ανακοίνωση του BBC «οποιαδήποτε υπόνοια ότι ο διαδηλωτής υποκινήθηκε να ενεργήσει κατ’ αυτόν τον τρόπο, είναι εντελώς αβάσιμη», πρέπει να γίνει πιστευτή. Η παρακάτω όμως «το περιστατικό αυτό θα είχε συμβεί, άσχετα αν υπήρχε κάμερα ή όχι» μάλλον δείχνει αλαζονεία απέναντι στην πολύπλοκη πραγματικότητα. Εδώ ακόμη και στον κόσμο της γρανιτένιας φυσικής δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι πώς θα αντιδράσει το απλοϊκό ηλεκτρόνιο όταν πέσει πάνω του το φωτόνιο της παρατήρησης, μπορούμε να ξέρουμε πώς θα συμπεριφερθεί μια πολύπλοκη προσωπικότητα; Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε αν και κατά πόσο «το περιστατικό αυτό θα είχε συμβεί» χωρίς την παρουσία της κάμερας.

Η επίδραση της τηλεοπτικής κάμερας στη συμπεριφορά των διαδηλωτών είναι ένα παλιό πρόβλημα. Εντοπίστηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια των μεγάλων διαδηλώσεων ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Στις 26 με 29 Αυγούστου του 1968 οι Δημοκρατικοί έκαναν στο Σικάγο το συνέδριο για την ανάδειξη του υποψήφιου προέδρου του κόμματος. Ηταν ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός και όλα τα τηλεοπτικά δίκτυα των ΗΠΑ είχαν στρέψει τις κάμερές τους μέσα στο «Διεθνές Αμφιθέατρο» για να καταγράψουν τον μεγάλο διχασμό των Δημοκρατικών. Το βράδυ της 28ης Αυγούστου οι κάμερες εγκατέλειψαν το συνέδριο και βγήκαν στον δρόμο για να καλύψουν ένα πιο δραματικό γεγονός. Πολλές φοιτητικές οργανώσεις, με πρώτο το Youth International Party (Yippie), είχαν οργανώσει διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, εκεί ακριβώς που για τρεις μέρες ήταν η πρωτεύουσα των media.

H απάντηση της αστυνομίας του Σικάγου ήταν εξαιρετικά βίαιη. Οι απεσταλμένοι του CBS και NBC Μάικ Γουάλας και Νταν Ράδερ χτυπήθηκαν από τους αστυνομικούς σε ζωντανή μετάδοση. Οι βιαιοπραγίες κατά των συλληφθέντων νέων ήταν ο κανόνας. Κανείς όμως από τους επικεφαλής των δυνάμεων ασφαλείας δεν πρόσεξε το σύνθημα των διαδηλωτών που γεννήθηκε εκείνο το βράδυ: «the whole world is watching» («όλος ο κόσμος βλέπει»). Πολύ αργότερα ο Αμπι Χόφμαν, ένας από τους ηγέτες του νεολαιίστικου κινήματος, δήλωσε «εμείς ήμασταν η γενιά της τηλεόρασης. Ξέραμε το μέσο και τη δύναμή του. Εκείνοι (σ.σ. οι δυνάμεις ασφαλείας) δεν το ήξεραν».

Για πολλούς το βράδυ της Τετάρτης (28 Αυγούστου) άλλαξε τη θεματολογία των media. Τα κανάλια αναγκάστηκαν από τα γεγονότα να εγκαταλείψουν τη ρητορεία της πανεθνικής ενότητας στον πόλεμο κατά του κομμουνισμού, για να δείξουν την Αμερική όπως ήταν· διχασμένη. Για άλλους ήταν απλώς η κάμερα που μεγέθυνε κάποια γεγονότα και αλλοίωνε τη συμπεριφορά των διαδηλωτών. «Υπάρχει κάτι περίεργο με τα φώτα» δήλωσε στο περιοδικό New Yorker (16.9.1968) ο υπεύθυνος Τύπου της Αστυνομίας της Νέας Υόρκης Ζακ Νεβάρντ. «Μόλις τα τηλεοπτικά συνεργεία ανάψουν τους προβολείς τους, οι άνθρωποι ελκύονται από το φως. Το επόμενο πράγμα που βλέπεις είναι ένας όχλος και οι άνθρωποι αρχίζουν να υποκρίνονται για χάρη της κάμερας. Δεν ξέρω... Υπάρχει κάτι με τα φώτα που κάνει τους ανθρώπους βίαιους».

Ετσι είναι τα πράγματα;

Μετά τα γεγονότα του 1968 στο Σικάγο ξεκίνησε μια έντονη συζήτηση για την επίδραση της τηλεοπτικής κάλυψης στα κοινωνικά γεγονότα. Ηδη η Αμερική παρακολουθούσε τον πρώτο πόλεμο σε ζωντανή μετάδοση. Οχι μόνο στο Βιετνάμ, αλλά και μέσα στις πόλεις. Το πρόβλημα ήταν πως ο πόλεμος που έβλεπε ήταν άλλος από εκείνον που γινόταν. Τα γεγονότα δεν αξιολογούνταν με βάση την σημασία τους, αλλά το «δράμα» που αποτυπωνόταν στο φιλμ.

Κάθε βράδυ τα δελτία ειδήσεων γέμιζαν με «μάχες», οι οποίες όμως δεν ήταν ούτε οι μεγαλύτερες ούτε οι σημαντικότερες. Ενα τηλεοπτικό συνεργείο ακολουθούσε μια περίπολο και αν έπεφταν κάποιοι πυροβολισμοί τότε το δελτίο είχε θέμα. Η σφαγή του Μάι Λάι όμως, που διαμόρφωσε πολιτικές, δεν υπήρχε στον τηλεοπτικό κόσμο επειδή ακριβώς δεν υπήρχε κάμερα παρούσα.

Το σκάνδαλο του Γουότεργκεϊτ ήταν επί δύο χρόνια μια αποκλειστική υπόθεση του Τύπου. Οι πληροφορίες, τα χαρτιά, οι καταθέσεις ήταν εξελίξεις άγνωστες σε όσους ενημερώνονταν μόνο από την τηλεόραση. Η τελευταία μπήκε δυναμικά στο παιγνίδι μόνο όταν άρχισαν οι καταθέσεις στο Κογκρέσο και υπήρχε κινούμενη εικόνα να δείξουν. Το καλύτερό τους ήταν όταν ο Νίξον έσπρωξε βίαια τον υπεύθυνο Τύπου του στον κήπο του Λευκού Οίκου.

Στην επιφάνεια

Η τηλεόραση από τη φύση της δεν μπορεί να χωνέψει και να μεταδώσει τη συνθετότητα της πολιτικής. Αναγκαστικά μένει στην επιφάνεια της εικόνας που δεν είναι πάντα η αντιπροσωπευτική της πραγματικότητας. Ο τηλεοπτικός χρόνος δεν αφήνει περιθώρια για αξιολόγηση και ιεράρχηση. Κάθε γεγονός ισοπεδώνεται και η σημασία του αντιστρέφεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε εκείνη την ταραγμένη δεκαετία πολλές φορές τα κανάλια διέκοπταν το πρόγραμμά τους για κάποια βίαιη διαδήλωση, αλλά όχι για τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Η τελευταία έγινε ενώ η κάμερα απουσίαζε.

Επί μία περίπου εικοσαετία ο μεγάλος τηλεπαρουσιαστής Γουόλτερ Κρονκάιτ τέλειωνε το δελτίο ειδήσεων με τη φράση «έτσι έχουν τα πράγματα» (that’s the way it is). Χρόνια μετά, το 1998, παραδέχθηκε ότι αυτή η δήλωση ήταν υπερβολική και «ίσως δεν έπρεπε να την είχα κάνει». Τα πράγματα, παρά την αληθοφάνεια της εικόνας, σπανίως είναι όπως τα δείχνει η τηλεόραση.

Διαστρέβλωση ψευδογεγονότων

«Μια διαδήλωση δεν είναι κάποιο πραγματικό γεγονός, υπό την έννοια ότι δεν είναι μια αυθόρμητη εκδήλωση ενός φυσικού γεγονότος, όπως ένας σεισμός ή μια πυρκαγιά. Είναι αυτό που ο κοινωνιολόγος Ντάνιελ Μπόρστιν ονομάζει ψευδογεγονός, κάτι που δημιουργείται για να δημοσιοποιηθεί. Φτιάχνεται σχεδόν αποκλειστικά για να προβληθεί από τις εφημερίδες ή την τηλεόραση. Οπότε το πραγματικό ερώτημα είναι: αν διαστρεβλώσεις ένα ψευδογεγονός, ποια είναι η πραγματική διαστρέβλωση;».

ΣΟΦΙ ΜΠΕΡΝΧΑΜ - συγγραφέας

Διαβάστε

- Νιλ Πόστμαν, «Διασκέδαση μέχρι θανάτου. Ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος», εκδ. Κατάρτι

- Στέλιος Παπαθανασόπουλος, «Η δύναμη της τηλεόρασης», εκδ. Καστανιώτη

 Πηγή: Εφημερίδα Καθημερινή, 19.09.2010

Οκτώ Μύθοι για την Κρίση

(του Πάσχου Μανδραβέλη)

Συγχωρέστε με αν η εισήγησή μου σήμερα περιλαμβάνει πολλούς αριθμούς. Δεν είναι ότι καλύτερο Σάββατο πρωί μια ομιλία με αριθμούς, αλλά πραγματικά έχω μπουχτίσει από την ποίηση στον δημόσιο διάλογο. έχω μπουχτίσει από τα συνθήματα που θεωρούνται επιχειρήματα.  Καλή είναι η ποίηση, αλλά στον διάλογο χρειαζόμαστε και κάποιους αριθμούς για να καταλάβουμε που βρισκόμαστε σήμερα, ώστε να δούμε που θα πάμε. Καλοί είναι και οι μύθοι, διακρινόμαστε ως λαός στην παραγωγή τους, αλλά δεν βοηθούν στην παραγωγή άλλων πραγμάτων που σήμερα χρειαζόμαστε περισσότερο. Γι αυτο κι εγώ θα μιλήσω για οκτώ από τους πολλούς μύθους που γέννησε η κρίση.

Μύθος Νο 1: Η Ελλάδα χρεοκόπησε. Λάθος· δεν χρεοκόπησε η Ελλάδα, αλλά το ελληνικό κράτος. Αν δούμε τους σχετικούς λογαριασμούς της Τράπεζας της Ελλάδος θα διαπιστώσουμε ότι οι Έλληνες πολίτες έχουν καταθέσεις και ρέπος μόνο στις ελληνικές τράπεζες 285 δισ. ευρώ. Όσο περίπου είναι και το δημόσιο χρέος  για το οποίο γίνεται τόσο συζήτηση.

Υπάρχει όμως ένα ακόμη στοιχείο το οποίο δεν λαμβάνουμε υπόψη. Μπορεί να έχουμε το υψηλότερο αναλογικά δημόσιο χρέος στην Ευρώπη, αλλά το ιδιωτικό μαζί με το δημόσιο χρέος είναι πολύ πιο χαμηλό από πολλές χώρες της Ευρώπης. Η Ελλάδα έχει συνολικό χρέος 184% του Ακαθάριστου Εθνικού της Προϊόντος, η Ιρλανδία έχει 1.200%, η Ολλανδία, 380%, η Βρετανία ξεπερνά το 370% ακόμη και η ζηλευτή Γερμανία χρωστά συνολικά το 189% του ΑΕΠ της. 

Αυτό αποδεικνύει κάτι που ξέραμε: έχουμε ένα φτωχό κράτος με πλούσιους πολίτες, αλλά αναδεικνύει και την ανάγκη να κάνουμε κάτι. Η χρεοκοπία του κράτους μαθηματικά θα οδηγούσε σε χρεοκοπία της χώρας σε κάθε τομέα.

Μύθος Νο 2: Η κρίση είναι οικονομική. Λάθος. Μπορεί να προσέχουμε περισσότερο την οικονομία επειδή οι περικοπές τσούζουν ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού, αλλά αυτό είναι μόνο μέρος της ευρύτερης κρίσης που πλήττει τον τόπο. Έχουμε κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Από τους 46 θεσμούς που μετρά η Public Issue, για μόνο δώδεκα οι θετικές γνώμες υπερτερούν των αρνητικών. Πρώτη η πυροσβεστική και δεύτερη η Μετεωρολογική υπηρεσία. Αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης δεν εμφανίζεται τώρα που έχουμε τα συμπτώματα της οικονομικής κρίσης, αλλά από το 2007 που δημιουργήθηκαν αυτοί οι δείκτες. Συνεπώς έχουμε και πολιτική κρίση, με την ευρύτερη έννοια της αντιπροσώπευσης. Δεν εμπιστευόμαστε αυτούς που εμείς εκλέγουμε. Όποια έρευνα κι αν κοιτάξουμε θα δούμε ότι τα κόμματα, η Βουλή και η κυβέρνηση βρίσκονται στους δείκτες εμπιστοσύνης. 

Έχουμε κρίση στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης· φαίνεται από τις κυκλοφορίες των εφημερίδων. Έχουμε κρίση στην εκπαίδευση, το πιστοποιούν όλες οι διεθνείς έρευνες. Κρίση στην δικαιοσύνη· ο καθηγητής κ. Σταύρος Τσακυράκης έγραφε πρόσφατα: «Οι εκκρεμείς υποθέσεις στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών ξεπερνούν τις 149.000, στο Διοικητικό Εφετείο Αθηνών τις 11.000 και στο Συμβούλιο της Επικρατείας τις 31.000. Καθένα από τα παραπάνω δικαστήρια διεκπεραιώνει κατ΄ έτος λιγότερες υποθέσεις από αυτές που εισάγονται, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο να αυξάνονται οι εκκρεμείς υποθέσεις και ο απαιτούμενος χρόνος εκδίκασης. Σήμερα μία διοικητική διαφορά χρειάζεται πάνω από 17 χρόνια για να εκδικασθεί από όλους τους βαθμούς δικαιοδοσίας. Του χρόνου θα χρειάζεται 20, σε πέντε χρόνια 30.» («Βήμα» 8.8.2010)

Αλλά ας πάμε λίγο παραπέρα. Όταν σε μια χώρα συγκεντρώνεται το 40% του πληθυσμού σε ένα λεκανοπέδιο κι εκεί παράγεται το 50% του ΑΕΠ, σημαίνει ότι έχεις μια βαριά ασθένεια που χρειάζεται ένα τυχαίο γεγονός για να για να γίνει η ασθένεια κρίση βαριάς μορφής. Σκεφθείτε -ω μη γένοιτο- μια μεγάλη καταστροφή στην Αθήνα. Χάνεται η Ελλάδα.

Άλλο στοιχείο της ασθένειας που αναγκαστικά γίνεται κρίση: Η προστιθέμενη αξία του δευτερογενούς τομέα (ορυχεία, μεταποίηση, βιομηχανίες, κατασκευές κ.λπ.) είναι σχεδόν ίση (18,7% του ΑΕΠ) με την προστιθέμενη αξία του Εμπορίου συν τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές (17% του ΑΕΠ). Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι λίγοι παράγουν και οι υπόλοιποι είμαστε, στο πάρε-δώσε· στην ανταλλαγή. 

Μύθος Νο. 3: η κρίση είναι καπιταλιστική. Αυτό μπορεί να είναι αληθές για την διεθνή κρίση, όπου πραγματικά αν κοιτάξουμε πίσω από την πιστωτική κρίση και τα περίεργα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, θα βρούμε την κλασική μαρξιστική κρίση υπερπαραγωγής, αλλά δεν ισχύει επ’ ουδενί για την Ελλάδα. Θα ήταν αστείο να μιλάμε για κρίση υπερπαραγωγής στην Ελλάδα (εδώ ψάχνουμε με το κιάλι να βρούμε την παραγωγή). Στην Ελλάδα έχουμε κρίση του μεγάλου κράτους δηλαδή κρίση σοσιαλιστική. Δεν μιλάμε μόνο για τις ΔΕΚΟ· 1,2 δισ. ετησίως είναι το έλλειμμα του ΟΣΕ. 

Δυστυχώς αυτό το μεγάλο κράτος έχει μπολιάσει πολλούς τομείς της ιδιωτικής οικονομίας. Δια αφανών κι εμφανών επιδοτήσεων δημιουργήσει φούσκες παντού. Κλασικό παράδειγμα είναι η αγορά των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Έχουμε αναρωτηθεί πως σε μια χώρα σαν την Ελλάδα επιβιώνουν 26 εφημερίδες πανελλαδικής κυκλοφορίας, δέκα κανάλια πανελλαδικής εμβέλειας και ουκ έστι αριθμός ραδιοφώνων; Έχουμε αναρωτηθεί από ποια αγορά συντηρούνται πέντε ή επτά επαρχιακές εφημερίδες σε κάθε πόλη;

Το κυκλοφορικό σύστημα της οικονομίας ήταν απλό. Το κράτος ήταν η καρδιά. Δανειζόταν λεφτά, τα έριχνε στην αγορά (με μισθούς, επιδοτήσεις, φεστιβάλ, πανηγύρια, ενισχύσεις επενδύσεων, πανεπιστήμια στο πουθενά για την τόνωση των τοπικών αγορών κ.λπ.) κι αυτό το ονομάσαμε ανάπτυξη. Αυτό που ζούμε τώρα είναι μια καρδιακή προσβολή. Το κράτος δεν μπορεί να δανειστεί συνεπώς η καρδιά υπολειτουργεί και σχεδόν ολόκληρο το κυκλοφοριακό σύστημα έχει παγώσει.

Μύθος Νο 4: η λογική απάντηση στην ελληνική κρίση είναι κεϊνσιανή. Ανοησίες. Η κεϊνσιανή απάντηση απαιτεί ανενεργούς συντελεστές παραγωγής. Η κλασική κεϊνσιανή συμβουλή να ανοίγουμε αχρείαστες τρύπες για να διοχετευθεί εισόδημα στην αγορά και αυτό με τη σειρά του να τροφοδοτήσει τη ζήτηση και συνεπώς την παραγωγή, στην περίπτωσή μας δεν δουλεύει. Το πλεονάζον εισόδημα που θα διοχετευθεί θα πάει στους Ισπανούς για να αγοράσουμε ντομάτες, στους Χιλιανούς για μήλα, στους Τούρκους για φακές και στους Γερμανούς για αυτοκίνητα. Εμείς στο τέλος της ημέρας θα μείνουμε με τις τρύπες και με την απορία πώς από ρυθμό ανάπτυξης 4% βρεθήκαμε (μόλις κόπηκαν τα δανεικά) στο μείον 4%.

Το αστείο είναι ότι υπέρ της κεϊνσιανής πολιτικής τάσσονται και οι εργαζόμενοι και οι Έλληνες επιχειρηματίες. Αν δείτε τις ανακοινώσεις των αποκαλούμενων «παραγωγικών φορέων» το μόνο πράγμα που προτείνουν ως αναπτυξιακό είναι «ρίξτε λεφτά στην αγορά».  Αυτό φυσικά δεν γίνεται, γιατί δανεικά πλέον δεν υπάρχουν, για να κινηθεί το εμπόριο και η ελληνικού τύπου «ανάπτυξη», αλλά είναι χαρακτηριστική η μετάλλαξη της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Στο κράτος προσβλέπουν και οι Έλληνες επιχειρηματίες κι ελπίζουν σε ένα νέο κύκλο ανακύκλωσης των δανεικών.

Μύθος Νο 5: Η ύφεση. Αυτή υπάρχει και είναι μεγάλη, αλλά αντίθετα με όσα υποστηρίζονται αυτή δεν είναι προϊόν του μνημονίου ή του προγράμματος σταθεροποίησης της ελληνικής οικονομίας. Η ελληνική οικονομία αρχίζει να επιβραδύνεται από το πρώτο τρίμηνο του 2009 και συνεχίζει. Μπορεί το 2010 και λόγω των περιοριστικών μέτρων να έχουμε μείον 3,5% ή μείον 4%, όπως προϋπολογίζεται, αλλά δεν ξέρουμε τι επιβράδυνση θα είχαμε χωρίς το μνημόνιο. Μπορεί δηλαδή στις 9 Μαϊου να είχαμε καρδιακή ανακοπή, στάση πληρωμών του κράτους, πανικό στις τράπεζες, κατάρρευση αυτού του σαθρού οικοδομήματος. Εδώ χωρίς στάση πληρωμών και μόνο με την παραφιλολογία είχαμε εκροή 20 δισεκατομμυρίων από τις καταθέσεις, μπορούμε να φανταστούμε τι θα γινόταν αν λέγαμε ότι το κράτος δεν έχει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του;

Μύθος Νο 6: Μόνο οι εργαζόμενοι πληρώνουν την κρίση. Έχετε δει τις αγωνιώδεις εκκλήσεις των εταιρών αυτοκινήτων, του ΕΒΕΑ, και άλλων σε εισαγωγικά παραγωγικών φορέων για την ενίσχυση της -πάλι εισαγωγικά- επιχειρηματικότητας; Μακροπρόθεσμα, αυτό που ευφημίζεται ως ελληνική επιχειρηματικότητα, θα πληγεί περισσότερο ακόμη και από τους εργαζόμενους, επειδή στο μεγάλο της κομμάτι είναι αεριτζίδικη. η λογική κάνω ένα γραφείο, πιάνω φιλίες με τον υπουργό ή τον διοικητή ενός δημόσιο οργανισμού και κάνω δουλειά με το κράτος στα χρόνια της επιτήρησης έχει τελειώσει, διότι απλώς το κράτος δεν έχει τα λεφτά που είχε. Φυσικά δεν πρόκειται να κοπεί μαχαίρι ούτε η διαφθορά, ούτε η διαπλοκή (διαφθορά είχαμε και στην πιο άγια οικογένεια· ένας από τους 12 μαθητές του Ιησού ήταν διεφθαρμένος) αλλά όταν το κράτος δεν έχει λεφτά, δεν υπάρχει και η υλική βάση της διαφθοράς. Κι αυτό θα πλήξει την ελληνική -και πάλι εισαγωγικά- επιχειρηματικότητα. Δεν τρέφω αυταπάτες· εμείς οι δημοσιογράφοι που δουλεύουμε σε ένα κατ’ εξοχήν κρατικοδίαιτο και βαθιά διαπλεκόμενο με κάθε εξουσία κλάδο θα πληγούμε πολύ. Αλλά μέχρι πότε οι Έλληνες πολίτες θα συντηρούν επτά κρατικά κανάλια, δέκα ιδιωτικά πανελλαδικά και τρία τέσσερα ανά πόλη επαρχιακά; 

Μύθος Νο 7: Αναδιάρθρωση του χρέους. Μεταξύ μας αυτό είναι πολύ πιθανό να γίνει με την μορφή επιμήκυνσης, αλλά μπορεί και πρέπει να γίνει όταν αυτοί που μας δάνεισαν νιώσουν ασφαλείς ότι θα πάρουν τα λεφτά τους πίσω. Δυστυχώς πέρα από τα κερδοσκοπικά παιγνίδια στις αγορές, που τροφοδοτούν φήμες, δημοσιεύματα κ.λπ. υπάρχουν πραγματικοί φόβοι απλών ανθρώπων ότι θα χάσουν τα λεφτά τους τοποθετώντας τα σε ελληνικά ομόλογα. Δεν είναι οι επονομαζόμενοι καρχαρίες της Wall Street που ανησυχούν. Αυτοί τοποθετούνται έτσι ώστε να ελαχιστοποιούν το ρίσκο τους. Αλλά σκεφθείτε: εσείς θα θέλατε να αγόραζε το ασφαλιστικό σας ταμείο ομόλογα Αργεντινής; Θα θέλατε να εξαρτάται αν θα πάρετε σύνταξη, από το πως θα πάει η οικονομία της Αργεντινής;

Το αίτημα της αναδιάρθρωσης του χρέους, είναι ο παλιός ρομαντισμός της επανάστασης, αλλά τώρα με χρηματοπιστωτικά μέσα.

Αλλά ας υποθέσουμε ότι ήμασταν καθόλα έτοιμοι και στις 9 Μαϊου «τους την φέρναμε». Έβγαινε ο πρωθυπουργός, είτε από το Καστελόριζο, είτε από αλλού κι έλεγε «λεφτά δεν υπάρχουν. Στάση πληρωμών». Έκλειναν οι τράπεζες για να μην υπάρξει πανικός των καταθετών για να σηκώσουν τα λεφτά τους. Βάζαμε ισχυρές φρουρές στα σύνορα για να μην φύγουν τα χαρτονομίσματα σε βαλίτσες, ή όπως το κάναμε παλιότερα σε οδοντόκρεμες. Λέγαμε στους ξένους εμπόρους άι στο διάολο κι εσείς και τα προϊόντα σας (αυτοί σε μια χώρα υπό πτώχευση θα ζητούσαν ρευστό· δεν θα δεχόταν ούτε επιταγές, ούτε εγγυητικές, ούτε τίποτε) και λέγαμε ότι θα γίνουμε Αλβανία για μερικούς μήνες μέχρι μερικά χρόνια έως ότου περάσει η μπόρα. 

Τι θα κάναμε μετά; Με τι λεφτά θα κινούσαμε στο ενδιάμεσο την ελληνική οικονομία και με ποια παραγωγική δομή θα αναπληρώναμε τις εισαγωγές; πως θα χρηματοδοτούσαν οι τράπεζες τους μικρομεσαίους, αφού θα υπήρχε ο εύλογος κίνδυνος τα λεφτά να φύγουν έξω αντί να γίνουν επενδύσεις ή θέσεις εργασίας;

Η παραδοχή μας περί χρεοκοπίας θα ήταν κάτι χειρότερο από την καρδιακή προσβολή του συστήματος, δηλαδή αυτού που ζούμε σήμερα. Θα ήταν καρδιακή ανακοπή. Θάνατος.... 

Μύθος Νο 8. Δεν υπάρχει ελπίδα. Ο μεγαλύτερος όλων των μύθων ο οποίος δυστυχώς εμποτίζει τον ψυχισμό νέων ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους σκέφτονται να φύγουν στο εξωτερικό, κι αυτό αν πραγματοποιηθεί θα αποτελέσει πραγματική ζημία για την χώρα και την οικονομία. Υπάρχουν πολλά σενάρια καταστροφής τα οποία χρειάζονται μέρες για να αναλυθούν. Ένα βασικό σενάριο λέει πως ότι και να κάνουμε το δημόσιο χρέος θα πάει στο 148-150% του ΑΕΠ, οπότε η χρεοκοπία είναι αναπόφευκτη. Η αλήθεια είναι πως για τα δικά μας μεγέθη αυτό το χρέος είναι μεγάλο. Η αλήθεια επίσης είναι ότι για τα μεγέθη της παγκόσμιας οικονομίας, αυτό το χρέος είναι τρίχες. Ολόκληρο το σημερινό χρέος της Ελλάδας είναι το 1/3 του ελλείμματος των ΗΠΑ μόνο για φέτος. 

Αν η παγκόσμια οικονομία ξεπεράσει τις φοβίες της, για το πουλόβερ της ευρωζώνης που θα ξηλωθεί με πρώτη την Ελλάδα και αν εμείς ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη των αγορών η ελληνική οικονομία θα αρχίσει πάλι να κινείται και ίσως με ταχύτερους ρυθμούς. Το στοίχημα λοιπόν σήμερα είναι να μην πάει η κρίση χαμένη, να αρχίσει να κινείται σε άλλη τροχιά πιο παραγωγική. Διότι ακόμη και αν γινόταν σήμερα ένα θαύμα σαν αυτό της ΟΝΕ και το κόστος δανεισμού μας ξανάπεφτε στα επίπεδα του Γερμανικού -δηλαδή αυτά τα διαβόητα spreads γινόταν μηδενικά- τι θα κάναμε; Θα ακολουθούσαμε το μοντέλο της ανάπτυξης δια της κατανάλωσης αποκλειστικά; θα αναπαραγάγαμε ένα μοντέλο, από το οποίο δεν ήμασταν ευχαριστημένοι ούτε καν  πριν την κρίση; 

Έχουμε καταλάβει τι ζημιά κάναμε όλα αυτά τα χρόνια στην νέα γενιά, όταν το μόνο που ελπίζουν οι 18ρηδες και το αποτυπώνουν στη συμπλήρωση των μηχανογραφικών, είναι σχολές που θα τους εξασφαλίσουν μια θέση στο δημόσιο τομέα; Και ποιον δημόσιο τομέα; Τον ελληνικό, που δεν είναι ούτε ο πιο δημιουργικός, ούτε ο πιο συναρπαστικός στον κόσμο. Δηλαδή φτιάξαμε ένα σύστημα που οι καλύτεροι της νέας γενιάς ονειρεύονται να δουλέψουν σε υποθηκοφυλακείο.

Η χώρα βρίσκεται σε μια δύσκολη καμπή. Έχει σωρεύσει παθογένειες παντού και τώρα για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια προσπαθεί να τις θεραπεύσει. Δεν είναι εύκολη υπόθεση· ο συντηρητισμός δεξιός και αριστερός είναι μια γλυκιά πρόταση, αλλά όπως αποδείχθηκε και στην περίπτωση της Ελλάδας καταστροφική. Πρέπει όμως να τα αλλάξουμε όλα. Από το δημόσιο και την εκπαίδευση, μέχρι τους όρους της επιχειρηματικότητας και προσανατολισμού των νέων. Ειδικά αυτούς τους τελευταίους δεν πρέπει να τους απογοητεύουμε με μύθους σαν τους παραπάνω. Τους κληροδοτούμε ένα χρέος τριακοσίων δισ. ευρώ, αλλά τουλάχιστον να τους αφήσουμε την ελπίδα. Και να είμαστε σίγουροι πως αν τους εξηγήσουμε τα προβλήματα σωστά, θα τα καταφέρουν μια χαρά. Θα μάς ξελασπώσουν...

Εισήγηση σε ημερίδα του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης 11.9.2010

Τα Οικονομικά Διδάγματα της Βραζιλίας στην Ελλάδα

(Του Άλαν Μπίτι, Αρχισυντάκτη του Τμήματος Διεθνούς Οικονομίας των Φαινάνσιαλ Τάιμς)

Εδώ και τρεις μήνες, με καθυστέρηση μεν σχεδόν μισού έτους, αλλά εσπευσμένα, η ευρωζώνη και το «διεθνές νομισματικό ταμείο» (ΔΝΤ) παρείχαν στην Ελλάδα 130 δις ευρώ, αποτρέποντας τη χρεοκοπία της. Η αξιολόγηση του πρώτου τριμήνου εφαρμογής του προγράμματος έδειξε πως τα αποτελέσματα ως τώρα είναι ικανοποιητικά και η διαχείριση της βοήθειας πάει καλά. Αλλά η χώρα εκτός από το να περικόπτει τις δαπάνες χρειάζεται κι ανάπτυξη, κι εκεί υστερεί.

Προς το παρόν, η μακράν πιθανότερη κατάληξη εξακολουθεί να είναι πως η Ελλάδα θα αναγκασθεί να μειώσει την ονομαστική αξία του χρέους της αναδιαρθώνοντάς το, πιθανότατα κάποια στιγμή μέσα στο επόμενο έτος. Έως τότε, παραδόξως η σωστότερη πορεία είναι να συνεχίσει όπως σήμερα, και να προσποιούνται οι πάντες πως η αναδιάρθρωση του χρέους είναι εκτός συζήτησης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και η πρώτη αξιολόγηση του ΔΝΤ λέγει πως η δημοσιονομική πορεία της ώρας έχει εν πολλοίς τροχοδρομηθεί εκ νέου σε σωστή πορεία. Η Ελλάδα επιχειρεί μία λίγο-πολύ ανεπανάληπτη μείωση του χρέους της τής τάξης του 16% του ΑΕΠ μέσα σε λίγα χρόνια, και ως φαίνεται ως τώρα τα καταφέρνει.

Η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου, που κληρονόμησε αυτό το χάος από τον ανίκανο και ψευδολόγο προκάτοχό του, καταφέρνει να λειτουργεί χωρίς να συναντά ανυπέρβλητες πολιτικές αντιδράσεις. Υπήρξαν μεν απεργίες και διαμαρτυρίες, αλλά όχι χάος ή κατάρρευση της δημοσίας τάξεως, τουλάχιστο προς το παρόν.

Η αντιμετώπιση ενός κληρονομημένου χάους μπορεί να ευνοήσει την ανάδυση μιας πειστικής πολιτικής αφήγησης ανάκαμψης και λύτρωσης, ανεξαρτήτως του πόσο δυσάρεστες είναι οι πολιτικές που πρέπει να εφαρμοστούν. Το ερώτημα είναι πώς μπορεί μια κεντροαριστερή κυβέρνηση να μετατρέψει μια πολιτική λιτότητας σε πολιτικό της πλεονέκτημα. Για να το πετύχει αυτό, ο κ. Παπανδρέου θα είχε πολλά να διδαχθεί αν κοιτούσε πέραν του Ατλαντικού, στη Βραζιλία του προέδρου Λουις Ινιάσιο Λούλα Ντα Σίλβα (Luiz Inácio Lula da Silva in Brazil). Ενός προέδρου που ανέλαβε τα ηνία της χώρας του εν μέσω πανικού περί επικείμενης άμεσης χρεοκοπίας της χώρας του, και σήμερα τελειώνει τη θητεία του με ανεπανάληπτα ποσοστά αποδοχής και υψηλότατη δημοφιλία.

Όταν ο κ. Ντα Σίλβα (da Silva) αναδείχθηκε πρόεδρος, το 2002, η Βραζιλία διαχειριζόταν ήδη ένα δάνειο του ΔΝΤ ύψους 30 δις δολαρίων, το μεγαλύτερο στην έως τότε ιστορία του οργανισμού, κι επιχειρούσε να αντιστρέψει έναν επώδυνο και καταστροφικό φαύλο κύκλο κλιμάκωσης της δυσπιστίας των χρηματαγορών στο μέλλον της χώρας. Όταν ο κ. Ντα Σίλβα ανέλαβε την εξουσία, αντιστάθηκε στις σειρήνες που τον καλούσαν να κηρύξει αμέσως χρεοκοπία και υιοθέτησε το στόχο να επιδείξει στο πρώτο έτος της διακυβέρνησής του πλεόνασμα της τάξης του 4.25% του ΑΕΠ, υπερακοντίζοντας ακόμα και τις απαιτήσεις του ΔΝΤ. Η εμπιστοσύνη στη χώρα αποκαταστάθηκε και η προοπτική της χρεοκοπίας εξουδετερώθηκε μέσα σε ένα χρόνο.

Τα οκτώ χρόνια που ακολούθησαν, που για να είμαστε δίκαιοι «έκτισαν» πάνω στα θεμέλια που είχε θέσει η προηγούμενη κυβέρνηση του Φερνάντο Ενρίκε Καρντόζο (Fernando Henrique Cardoso), υπήρξαν ένα σπάνιο χρονικό επιτυχιών της σοσιαλδημοκρατίας στη λατινική Αμερική. Είχαμε δημοσιονομική πειθάρχηση, σταθερή ανάπτυξη, μείωση της φτώχειας μέσω τόνωσης της απασχόλησης και καθιέρωση του συστήματος κοινωνικών επιδομάτων της «μπόλσα φαμίλια»: όλα τούτα ήταν εξαιρετικά πολύτιμα σε μια περιοχή που η αριστερή εναλλακτική λύση ήταν ο «τσαμπουκάδικος» λαϊκισμός τύπου Ούγκο Τσάβες (Hugo Chávez) (μένει να το δούμε αν η Βραζιλία θα καταφέρει να συνεχίσει να αντιστέκεται στο νοτιοαμερικάνικο λαϊκισμό και στο μέλλον).

Το σοσιαλδημοκρατικό αυτό μοντέλο δύσκολα μπορεί να αξιοποιηθεί στη δυτική Ευρώπη. Δυστυχώς οι οιωνοί εξακολουθούν να είναι αρνητικοί και ως προς το αν θα μπορέσει η Ελλάδα να ακολουθήσει το παράδειγμα της Βραζιλίας. Το καλό ξεκίνημα του κ. Παπανδρέου δεν μπορεί να υποκρύψει το γεγονός πως ακόμα και η πλήρης επιτυχία του σχεδίου λιτότητάς του θα αφήσει τη χώρα με ένα χρέος που θα προσεγγίζει το 150% του ΑΕΠ, μία πελώρια «μαύρη τρύπα» στην οικονομία, που θα πρέπει να καλυφθεί ενώ ταυτόχρονα θα επανέρχεται η ανάπτυξη. Ως σήμερα όμως, η οικονομική μεγέθυνση είναι πιο αδύναμη του αναμενομένου.

Επιπλέον η Ελλάδα επιχειρεί να τα πετύχει όλα αυτά σε ένα διεθνές περιβάλλον επιφυλακτικών καταναλωτών και φοβικών επενδυτών. Η Βραζιλία είχε το πλεονέκτημα πως πορευόταν σε έναν κόσμο ισχυρής ανάκαμψης -και ανόδου της τιμής των αγαθών. Η μη ανταγωνιστική Ελλάδα, με την αναιμική παραγωγικότητα, το υψηλό κόστος ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος και το καταστροφικό εγκλεισμό της στο ευρώ, προσπαθεί να αναπτυχθεί σε έναν κόσμο παραπαίουσας ανάκαμψης .

Οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί για την ικανότητα προσγειωμένων οικονομιών να απογειωθούν ξανά σε ένα τόσο βαρύ περιβάλλον. Η Ιρλανδία, υπό τα χειροκροτήματα της σχολής όσων υποστηρίζουν οικονομικά μέτρα-σοκ, εφάρμοσε ένα πρόγραμμα τύπου ΔΝΤ χωρίς το ΔΝΤ. Κι όμως, το χρέος της συνεχίζει να αγοράζεται με σπρεντ άνω του 3% ψηλότερο από τη Γερμανία. Την ώρα που συνεχίζουν να δανείζουν φθηνότατα στις ΗΠΑ, τη Γερμανία και (πράγμα μάλλον εκπληκτικό) το Ηνωμένο Βασίλειο, οι αγορές απαξιώνουν βαριά τις πιο προβληματικές χώρες. Τα ελληνικά σπρεντ επέστρεψαν στις 800 μονάδες βάσης πάνω από τη Γερμανία, περίπου όσο ήταν και όταν ενεργοποιήθηκε το σχέδιο στήριξης.

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τα επιτεύγματα που μπορεί να έχει ο κ. Παπανδρέου στο ζήτημα των δημοσίων οικονομικών, ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού προβλήματος βρίσκεται στην τοπική αυτοδιοίκηση και σε άλλους ανάλογους τομείς, που δεν καταγράφονται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Προκειμένου να ανταπεξέρθει στην πρώτη αξιολόγηση της εφαρμογής του προγράμματος στήριξης εκ μέρους της, η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να περικόψει με ιδιαίτερη αυστηρότητα τις συνήθεις άσωτες δαπάνες της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σημαίνουν άραγε τα παραπάνω πως το καλύτερο που έχει να κάνει η Ελλάδα είναι απλά να τα παρατήσει και να δηλώσει χρεοκοπία; Η απάντηση πιθανότατα είναι αρνητική, για δύο λόγους:

Πρώτον, η αναδιάρθρωση του χρέους και η μείωση της ονομαστικής του αξίας σήμερα, το μόνο που θα επιτύγχανε θα ήταν να μειώσει το άχθος της εξυπηρέτησης του χρέους στα δημοσιονομικά της χώρας. Αλλά κατά τα άλλα η Ελλάδα θα συνέχιζε να προσθέτει ελλείμματα στο χρέος της, ενώ η μη ανταγωνιστικότητα της χώρας θα παρέμενε αναλλοίωτη.

Όσον αφορά τους δημοσιονομικούς στόχους, το πρόγραμμα στήριξης του ΔΝΤ και της ΕΕ περιλαμβάνει μια σειρά από συγκεκριμένα μέτρα: το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, την απελευθέρωση των μεταφορών και της ενέργειας, την λογιστική αξιοπιστία και τη μείωση των ελλειμμάτων των κρατικών επιχειρήσεων, την αλλαγή της εργασιακής νομοθεσίας, κ.ο.κ. Είτε χρεοκοπήσει, είτε όχι, αυτά τα μέτρα είναι εκ των ων ουκ άνευ για την Ελλάδα, αν θέλει να τονώσει την ανταγωνιστικότητά της. Αν και ο απολογισμός των κρατών που προσπάθησαν να εφαρμόσουν τις υποδείξεις του ΔΝΤ δεν είναι λαμπρός, η συμμετοχή της στην ΕΕ δηλώνει πως οι πιθανότητες να ανταπεξέρθει η Ελλάδα στις απαιτήσεις του προγράμματος διάσωσής της είναι περισσότερες από εκείνες της αποτυχίας της.

Δεύτερον, με δεδομένη την αγορά μεγάλου μέρους του ελληνικού χρέους από τις τράπεζες της ευρωζώνης, η χρεοκοπία της Ελλάδας θα μετέτρεπε αστραπιαία το πανευρωπαϊκό δημοσιονομικό πρόβλημα ξανά σε τραπεζική κρίση, ανοίγοντας έναν ακόμα γύρο στο μακάβριο παίγνιο του πετάγματος του χρέους από τον ιδιωτικό στο δημόσιο τομέα -και τανάπαλι. Η καλύτερη επιλογή που διαθέτει προς το παρόν η Ελλάδα είναι να συνεχίσει τις προσπάθειές της και να επιτύχει όσο μπορεί περισσότερες από τις απαιτήσεις του μνημονίου, ενώ παράλληλα τα λεφτά του προγράμματος των ΔΝΤ/ΕΕ την προστατεύουν από τη δυσμενή ετυμηγορία των αγορών. Η αναδιάρθρωση του χρέους κατά πάσα πιθανότητα θα είναι λογικότερη σε κανά χρόνο από σήμερα, αν θεωρήσουμε πως έως τότε θα έχει εμφανιστεί η προοπτική πλεονασματικών προϋπολογισμών. Οι «γκουρού» των αγορών πάντως διαβεβαιώνουν πώς αυτό ακριβώς αναμένουν οι χρηματαγορές. Πολιτικά μιλώντας, η απαλλαγή της Ελλάδας από νέα ελλείμματα θα μπορούσε τότε να εμφανιστεί ως απελευθέρωσή της από το αμαρτωλό παρελθόν.

Εν τω μεταξύ, η υπόλοιπη Ευρώπη καλά θα κάνει να συνεχίζει να προετοιμάζει τις οχυρώσεις της. Η Πορτογαλία και η Ισπανία να συνεχίσουν την πολιτική λιτότητας. Οι τράπεζες μπορούν να επιχειρήσουν να ξεφορτωθούν το ελληνικό χρέος ή μπορούν να αναζητήσουν επαρκή κεφάλαια, που θα τις κατοχυρώσουν από το ενδεχόμενο της αναδιάρθρωσής του. Το 2001, η χρεοκοπία της Αργεντινής, της δυσλειτουργούσας γείτονος της Βραζιλίας, είχε προβλεφθεί από τόσο πολύ καιρό πριν, που οι επενδυτές είχαν άπλετο χρόνο να προετοιμασθούν.

Πρέπει να αναδιαρθρώσει η Ελλάδα το χρέος της; H απάντηση είναι ναι, αλλά -μάλλον- όχι ακόμα. Όσο επώδυνο κι αν είναι, η ταυτόχρονη διαπάλη με ένα βαρύ χρέος κι ένα πρόγραμμα του ΔΝΤ, έχει κάποια πλεονεκτήματα, που ο κ. Παπανδρέου οφείλει να τα αδράξει. 

Πηγή: Φαινάνσιαλ Τάιμς (μέσω www.ppol.gr)

Η Χρεοκοπία των Κομμουνιστικών Κομμάτων

Η χρεοκοπία της Αριστεράς είναι πολύ χειρότερη από αυτήν της εθνικής οικονομίας  

(Του Ξενοφώντα Μπρουτζάκη)

Οι παντός καιρού αριστεροί αρέσκονταν πάντα στο ρόλο του  οσιομάρτυρα. Βαθιά θρησκευόμενα άτομα (στο θεό, στο κόμμα, στην ιδεολογία – δεν έχει διαφορά, ούτε μεγάλη σημασία) είχαν κλίση στη μεγαλοστομία: διακηρύξεις, εξαγγελίες, βαρυσήμαντες διατυπώσεις. Η βασική τους συνθήκη οικοδομήθηκε πάνω στην ηρωική άρνηση, με την κύρια και πονηρή συνάμα εκδοχή της, «δεν συμμετέχω, δεν ευθύνομαι»…

Από την πρώτη κιόλας μέρα της μεταπολίτευσης ο τόπος βίωνε μια πρωτοφανή συναισθηματική έκρηξη που έθεσε εκτός νόμου κάθε λογική. Πρώτος διδάξας ο βασικός εκπρόσωπος της «Αριστεράς», το ΚΚΕ, το οποίο δεν μπόρεσε να αντέξει στην ιδέα της νομιμοποίησής του, την απλή παραδοχή ότι τελείωσε το καθεστώς που το έθετε στην παρανομία: δεν μπόρεσε να χωνέψει ότι σταμάτησε να διώκεται. Και κυρίως, ότι από εδώ και εμπρός έπρεπε, για να υπάρξει τίμια και καθαρά μέσα στο πολιτικό παιχνίδι, να παράγει πολιτική και να πάψει να εμπορεύεται αγώνες, βασανιστήρια και νεκρούς. 

Η έννοια της ελευθερίας προκαλούσε, έτσι κι αλλιώς, ψυχολογικές αναταράξεις στο ΚΚΕ. Έφταιγε ο τρόπος με τον οποίον αντιλαμβανόταν την ελευθερία, καθώς και η ίδια η εκκλησιαστική δομή του κόμματος: μία είναι η αλήθεια (η κομματική) και  ένας ο εκπρόσωπός της επί της γης (το κόμμα). Το κόμμα έμοιαζε να πάσχει από το σύνδρομο του ιδρυματισμού το οποίο πλήττει όσους δεν αντέχουν στην ιδέα της απελευθέρωσής τους. Το κόμμα ήξερε να κινείται αποκλειστικά σε συνθήκες συνωμοτικές, προσκολλημένο στην εμφυλιοπολεμική τακτική.   

Και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς βαρβάρους, δίχως Μακρονήσια, δίχως κρατητήρια, δίχως χωροφύλακες, δοσίλογους, γερμανοτσολιάδες; Μέσα σε αυτό το βαθύ υπαρξιακό της έλλειμμα, η πιο επίσημη εκδοχή της Αριστεράς στη χώρα μας έγινε ζόμπι πίνοντας το αίμα των δικών της αγωνιστών, για να μείνει ζωντανή στην πολιτική σκηνή, αρνούμενη κάθε εκδοχή της πραγματικότητας. Το ΚΚΕ και ο Σύριζα ξεπεράστηκαν: αδυνατούσαν και αδυνατούν σε εγκληματικό βαθμό να ασκήσουν πολιτική. Οι μόνοι που της παρείχαν ηθική και πολιτική υποστήριξη ήταν οι παλαιοί της διώκτες, που εμφανίζονταν σαν μεταμελημένες Μαγδαληνές. Τα πράγματα έφτασαν στο έσχατο σημείο της παρακμής όταν γκρεμίστηκε παταγωδώς η ιδεολογική και υλική τροφός του κόμματος, η Σοβιετική Ένωση. Με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, έκλεισε το κεφάλαιο του Ψυχρού Πολέμου που αποτελούσε την ιδανική ατμόσφαιρα για το ΚΚΕ. Το μόνο που του απέμενε ήταν η νοσηρή εσωστρέφεια: η Αριστερά έκανε ιδεολογία τα αδιέξοδά της, τις αδυναμίες της, την Η ιδεολογική και πολιτική της ανεπάρκεια, και περιορίστηκε να υπερασπίζεται το συναίσθημα βασανίζοντας κάθε έννοια και εκδοχή του ορθού λόγου. Έτσι, αναπολεί νοσταλγικά τους βασανισμούς, τις διώξεις, τα κρατητήρια…

Το τελειωτικό χτύπημα το δέχτηκε με την εμφάνιση του ΠΑΣΟΚ, το οποίο οικειοποιήθηκε τα βασικά της συνθήματα, παίρνοντας από το στόμα του ΚΚΕ το μοναδικό του ξεροκόμματο. Έκτοτε και σε κάθε ευκαιρία, το ΚΚΕ δεν κουράζεται να επιτίθεται με οποιονδήποτε τρόπο εναντίον του ΠΑΣΟΚ. Ακόμα και με τον Κ. Μητσοτάκη συμμάχησε, με τον ιστορικό του ηγέτη Χ. Φλωράκη να πρωτοστατεί προκειμένου να καταρρακώσει το ΠΑΣΟΚ και ό,τι συνεπαγόταν αυτό στο πολιτικό και ιδεολογικό σκηνικό. Έρημο, φτωχό, δίχως ιδεολογικά επιχειρήματα που να δικαιολογούν την ύπαρξή του στο σύγχρονο πολιτικό γίγνεσθαι, το ΚΚΕ, θλιβερή σκιά του παλιού του εαυτού, τότε που ευαγγελιζόταν τον επί γης σοβιετικό παράδεισο, έφτασε στο έσχατο σημείο της παρακμής του. Στο τελευταίο του συνέδριο, τον Φεβρουάριο του 2009, αφού «έλυσε» όλα τα σύγχρονα πολιτικά προβλήματα, βάλθηκε να αποκαταστήσει ιστορικά τον Στάλιν, τον κορυφαίο εγκληματία όλων των εποχών. 

Δεξιοτέχνες του λαϊκισμού, της αποκρυπτογράφησης, της συνωμοσιολογίας και του ελέω λαού αποκαλυπτικού λόγου, αλλά κυρίως αποκλειστικοί κάτοχοι και αντιπρόσωποι της ευφυΐας, δεν κουράζονται να παραδίδουν αφ’ υψηλού «επαναστατικά» μαθήματα: μεταξύ πλήθους αλλοπρόσαλλων δηλώσεων, την περασμένη εβδομάδα ο εκπρόσωπος Τύπου του ΚΚΕ κ. Μαΐλης χαρακτήρισε αντιλαϊκό το σύνταγμα, μιας και όπως είπε «εκφράζει τη δικτατορία του κεφαλαίου» (!)

Η οικονομική μας χρεοκοπία είναι το τελευταίο των προβλημάτων: ας μη ζορίζονται οι σοφοί οικονομικοί αναλυτές. Το βασικό μας έλλειμμα είναι η κοινή λογική, η οποία τέθηκε εκτός νόμου κυρίως μετά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ στη χώρα μας! Πριν απ’ όλα, κανέναν μας δεν προβλημάτισε το ιστορικό παράδοξο να γράφουν και να διδάσκουν την επίσημη ιστορία του τόπου οι ηττημένοι… Από την ιστορία του Εμφυλίου έχουμε την κυρίαρχη εκδοχή των ηττημένων: πρόκειται για ελληνική πρωτοτυπία, που εκφράζει τις άρρηκτες σχέσεις αγάπης και μίσους Δεξιάς και Αριστεράς. Υπάρχει λοιπόν κάποιος κανόνας  που να υπαγορεύει ότι ο ηττημένος, ο διωγμένος και ο κατά παράβαση κάθε νομιμότητας και ανθρώπινης ηθικής βασανισμένος έχει καθ’ ολοκληρίαν με το μέρος του το δίκαιο; Οι πολιτικοί βασανισμοί κι οι εξορίες συνιστούν αυτόματα δίκαιο; 

Εν κατακλείδι η Αριστερά, που έχει τεράστιο μερίδιο ευθύνης στη χρεοκοπία του συστήματος –γι’ αυτό φωνασκεί κακόφωνα και φάλτσα περί του αντιθέτου– συντήρησε και νομιμοποίησε τη χρεοκοπία των δύο κομμάτων εξουσίας. Με εξωφρενικό και πείσμωνα αρνητισμό, ο οποίος νομιμοποιούσε την πλήρη της αδυναμία να διατυπώσει σοβαρές προτάσεις μένοντας εγκλωβισμένη και συμπλεγματική, άσκησε βίαιη λαϊκίστικη πολιτική. Τώρα, σε μια κρίσιμη στιγμή, τρέχει να περισώσει το εν αποσυνθέσει τομάρι της σε βάρος όλων μας. Ως εκ τούτου, διαμαρτύρομαι για την αήθη και προσβλητική για τη Δημοκρατία δημόσια δήλωση του θλιβερού εκπροσώπου του ΚΚΕ, ο οποίος επετέθη εναντίον του Συντάγματος που, αν μη τι άλλο, μας προστατεύει από εκτελέσεις, μαζικές εκκαθαρίσεις, ψυχιατρεία, γκούλαγκ και Μακρονήσια… Φαίνεται ότι αυτό που πέτυχε τελικά η «επαναστατική» ιδεολογία του ΚΚΕ είναι να μετατρέπει τον κάθε τυχάρπαστο σε σωτήρα της ανθρωπότητας. 

Ας ξεμυτίσει λοιπόν το ΚΚΕ από το κάστρο του Περισσού, με την κοιμισμένη βασιλοπούλα, και ας αντικρίσει το σύγχρονο κόσμο, ώστε να διαπιστώσει ότι ο Εμφύλιος τέλειωσε πια!... 

Υ.Γ. 1 Αν αυτή η δήλωση του κ. Μαΐλη γινόταν από οποιοδήποτε άλλο κόμμα του Κοινοβουλίου, οι αντιδράσεις θα ήταν δραματικές. Τι είδους ασυλία απολαμβάνει το ΚΚΕ, το οποίο ευθαρσώς θέτει εκτός θεσμών, άρα στην παρανομία, τον κομματικό του σχηματισμό; Τίθεται και εκτός κρατικής επιχορηγήσεως; Σ’ αυτή την περίπτωση, το ΚΚΕ να επιστρέψει τις επιχορηγήσεις που έχει λάβει ως νόμιμο κοινοβουλευτικό κόμμα (σύμφωνα με το Σύνταγμα που δεν σέβεται και πολεμά, και άρα θέτει σε κίνδυνο την ομαλή λειτουργία της Δημοκρατίας και των θεσμών της). 

Υ. Γ. 2 Η μόνη διαφορά του ΚΚΕ με τον Συνασπισμό είναι ότι στο ΚΚΕ τα πράγματα είναι τραγικά, ενώ στον Συνασπισμό τραγελαφικά. 

 Πηγή:   Athens Voice, 19.05.2010

Δέσμιοι του Διεθνούς Τραπεζικού Συστήματος

Golden Gambling

(Του Νίκου Γεωργιάδη)

O «λαγός» και το κουνέλι
Εδώ και πολύ καιρό υφέρπει η αίσθηση πως ακόμη κι αν δεν υπήρχε αυτή η κρίση, θα έπρεπε να είχε εφευρεθεί. Είναι επίσης προφανές πως οι τεχνικές υπέρβασης της κρίσης που υιοθετούνται διεθνώς ταιριάζουν γάντι με τις προσδοκίες του διεθνούς τραπεζικού συστήματος, προκειμένου να επιλυθούν δομικά ζητήματα στη ροή του χρήματος. Ακόμη και οι ίδιες οι τράπεζες, που ενοχοποιούνται ως βασικοί συντελεστές στη διαμόρφωση συνθηκών κρίσης, φοβήθηκαν τη δυσανάλογη σκιά τους όταν αντελήφθησαν και αυτές το μέγεθος της εικονικής τους οικονομικής οντότητας. Από το 1995, οπότε θεσμοθετήθηκε η αυτονομία του εκδιδόμενου χρήματος από το χρυσό, η Αμερική κατάφερε να αλλάξει ριζικά την εικόνα του καπιταλισμού εισάγοντας την έννοια της εικονικής οικονομίας ως βασικού συστατικού στοιχείου της οικονομικής δραστηριότητας.

Ζούμε τη φάση της τραπεζικής αναδόμησης. Σαν φάση έχει ενδιαφέρον για τις τράπεζες. Ουδείς όμως θα μπορούσε να ορκιστεί ότι η φάση αυτή έχει ενδιαφέρον και για τους πολίτες. Στην Ελλάδα των υπερχρεωμένων νοικοκυριών και της ύφεσης, οι πρωτοβουλίες του κ. Μιχάλη Σάλλα, επί παραδείγματι, μοιάζουν περισσότερο με κινηματογραφική παραγωγή με επίκεντρο τη μυθοπλασία. Ποιος πραγματικά μπορεί να συλλάβει το βαθύτερο νόημα των πρωτοβουλιών των τριών μεγάλων μετόχων της Τράπεζας Πειραιώς (Βαρδινογιάννης, Κ. Αγγελόπουλος, Βασιλάκης) να προτείνουν μέσω Σάλλα την εξαγορά της Αγροτικής και του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου εν είδει πακέτου, την ώρα που καμία άλλη εκ των ισχυρών τραπεζών στην Ελλάδα επιθυμεί να «φορτωθεί» την εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα ΑΤΕ. Ποιος πολίτης άραγε γνωρίζει πως η φημολογούμενη από τα «ισχυρά» πρωτοσέλιδα των «ισχυρών» εκδοτών πώληση της τουρκικής Finansbank από την Εθνική Τράπεζα είναι απλώς μία μπαρούφα, διότι αν συμβεί κάτι τέτοιο η σημερινή διοίκηση της Εθνικής θα πάει φυλακή. Και ο λόγος είναι ξεκάθαρος. Η τράπεζα της Τουρκίας αποτελεί αυτή τη στιγμή τη μοναδική κερδοφόρα πηγή της Εθνικής Τράπεζας, όσο και αν αυτή η πραγματικότητα φαντάζει εξωπραγματική.

Τα stress tests

Τα stress test της 23ης Ιουλίου, που τόσο έχουν διαφημιστεί και που όλες οι ελληνικές τράπεζες, εκτός Αγροτικής, θα περάσουν, αποτελούν μία απλή πλακίτσα μπροστά στο stress test  του Σεπτεμβρίου που έχει παραγγείλει η Τρόικα. Τα τεστ του Ιουλίου τα διαχειρίζονται οι ίδιες οι τράπεζες με τη λογική του... για να δούμε πού βρισκόμαστε. Η Τράπεζα Πειραιώς φερ’ ειπείν περνά τις εξετάσεις με βαθμό που αγγίζει τη βάση, ενώ η μόνη τράπεζα που περνά με αξιώσεις είναι η ALPHA. Τον Σεπτέμβριο, ωστόσο, θα γελάσει και το παρδαλό κατσίκι, διότι οι εξεταστές θα είναι ανεξάρτητοι οίκοι. Οι ελληνικές τράπεζες κινδυνεύουν να μείνουν μεταξεταστέες και, ω του θαύματος, στα μέσα Ιουλίου αρχίζει, με «λαγό» τον Μιχάλη Σάλλα, η ευρύτερη κουβέντα για εξαγορές και συγχωνεύσεις και επαφές «Τρίτου Τύπου» με ευρωπαϊκούς τραπεζικούς οργανισμούς και άπληστους Άραβες τραπεζίτες του Κατάρ.

Με λίγα λόγια το παιχνίδι που παίζεται αφορά πέντε μεγάλες οικογένειες και δύο εκατοντάδες γραφειοκράτες και golden boys, μιας κάποιας ηλικίας βεβαίως, καθώς και καμιά πενηνταριά πολιτικά πρόσωπα συν είκοσι μεγαλοεπιχειρηματίες. Σούμα... όχι πάνω από 500 άτομα. Οι πολίτες που κλήθηκαν να καταναλώσουν την εικονική οικονομική πραγματικότητα της στρεβλής ανάπτυξης της τελευταίας εικοσαετίας και δανείστηκαν πλαστικό χρήμα, αλλά με καθόλου εικονικά επιτόκια, καλούνται τώρα να χρηματοδοτήσουν μέσω της λιτότητας, της περικοπής εισοδημάτων, αλλά κυρίως με την παράταση του χρόνου εργασίας και την αλλαγή των συνθηκών στην αγορά εργασίας, την αναδόμηση των τραπεζών. Αυτό το σκηνικό αποκαλείται παγκοσμίως «πρόγραμμα εξόδου από την κρίση». Στην Ελλάδα ο κόσμος το αποκαλεί και με το προσωνύμιο «μνημόνιο», λόγω επικαιρότητας. Να δείτε που στο εγγύς μέλλον μπορεί και να στηθεί ένα εξαιρετικό σκηνικό χρηματιστηριακής ευφορίας, όπου ο γνωστός πια κτηνοτρόφος της Απειράνθου θα ξαναθυμηθεί τις επιταγές των editorial της “Wall Street Journal”. Στο μεταξύ τα πρωτοσέλιδα των «ισχυρών» στον κόσμο των ΜΜΕ θα διαλαλούν την πραμάτεια τους, διότι περί πραμάτειας πρόκειται, αφού όπως λέγεται γνωστή τράπεζα με αξιώσεις και όνομα συνομιλεί με πολωνικό τραπεζικό οίκο, σχήμα οξύμωρον ως προς τον πολωνικό χαρακτήρα του οίκου, εκτός αν συμβαίνει το γνωστό «έμαθαν ότι γ....στε, πλάκωσαν τώρα και οι Ανατολικοί». Ο πολίτης βεβαίως που καλείται μέσω των πρωτοσέλιδων να συμμετέχει (νοερά) στην επιχείρηση αναδόμησης των ελληνικών τραπεζών, αγνοεί στο σύνολό του το σχέδιο, αλλά υποπτεύεται όσο να ’ναι πως καταβάλλοντας καθημερινά τον οβολό του, χρησιμοποείται ως σωσίβια λέμβος των bonus των golden boys... μιας κάποιας ηλικίας έστω.

Πηγή:  Athens Voice, 21.07.2010

Μαθήματα Πολιτικής Ανάλυσης από την Τζούλια Αλεξανδράτου

(Του Φώτη Γεωργελέ)

Το ταξί προχωράει αργά, βασανιστικά. Βάθη, σταθμός Λαρίσης, γραμμές του τρένου, Κωνσταντινουπόλεως, όλο και πιο χαμηλά, δυτικά, λεωφόρος Κηφισού, ανισόπεδες, βρόμικο τσιμέντο, σκουπίδια, φανάρια, σου καθαρίσω τζάμια; Τα λεωφορεία έχουν απεργία, στους δρόμους ασφυξία, μποτιλιάρισμα. Κουφόβραση, σκοτεινός ουρανός, παράσιτα, αποβίβαση Καλλιθέα, ελεύθερος, όβερ, Δυρραχίου, λαμβάνεις, όβερ, η μουσική υπόκρουση των ταξί. Γιγαντοαφίσες, τεράστια μάτια, παίξε όπως είσαι, το γνωστό φευγάτο χαμόγελο, αφηρημένο, χαμένο, διφορούμενο, χαμογελάω για σένα αλλά δεν είμαι εδώ, παίξε στοίχημα, μπορεί να κερδίσεις, μπορεί να με κερδίσεις, παίξε όπως είσαι, ζήσε όπως είσαι, αρκεί να έχεις λεφτά. 

Περίπτερο, το Athens Review of Books και το DVD της Τζούλιας παρακαλώ, ο περιπτεράς απαθής, ο συνδυασμός της παραγγελίας δεν του κάνει καμία εντύπωση, ο κόσμος είναι ένας, συνολικός, 25 ευρώ, 5 το περιοδικό και 20, η αναλογία μου φαίνεται λογική, η Τζούλια κάνει πολιτική για τις μάζες, έχει εμβέλεια, πιο μεγάλο κοινό, λέει τα πράγματα με τ’ όνομά τους, αποκαλύπτει, αναδεικνύει σχέσεις εξουσίας, την πορεία του χρήματος, κατεδαφίζει την πρόσοψη της συντηρητικής εικόνας, την υποκρισία της καθωσπρέπει κοινωνίας. Μια αντεστραμμένη Σίββυλα, δείχνει τη συναλλαγή πίσω από τη λάμψη. Πίσω από τα χρυσά αγόρια, τους λαμπρούς γάμους, τους κληρονόμους, τους χορούς των ντεμπυτάντ, τις κοσμικές φωτογραφίες, πίσω από τους πλούσιους και διάσημους, τους επιτυχημένους, τους επώνυμους, δείχνει το χρήμα, το εμπόριο, την αγοραπωλησία. Θες να με δείξεις στους φίλους σου, χρυσό αγόρι; Θες να περηφανευτείς στη μονάδα σου; Εγώ θα κάνω κάτι καλύτερο, θα σε δείξω σε όλη την Ελλάδα. Πλήρωσε τώρα για να γαμήσεις, πλήρωσε τις σαμπάνιες, πλήρωσε τις γαρδένιες, πλήρωσε τα πούρα, τους παρατρεχάμενους, τους σωματοφύλακες, τους παρκαδόρους, πλήρωσε εμένα. Τίποτα δεν θα κάνεις στη ζωή σου, θα σε διορίσουνε στην ΑΓΡΟΓΗ, θα σε διορίσουνε υπάλληλο της Βουλής, θα σου αγοράσει ο μπαμπάς διαμέρισμα σε καλό δρόμο, πισίνα, τζακούζι, κι άλλο διαμέρισμα, εξοχικό, βίλα στη Μύκονο, offshore εταιρεία 15 ακινήτων, νόμιμα άρα ηθικά, θα σου ανοίξει χρηματιστηριακή εταιρεία, ο θείος γενικός γραμματέας θα σου δώσει τα λεφτά των ασφαλιστικών ταμείων να τα κάνεις δομημένα ομόλογα για να βγάλεις τη μίζα, η γυναίκα σου θα είναι συμβολαιογράφος και σένα, θα συντάσσει κρατικά συμβόλαια παραχώρησης δημόσιας γης στο Βατοπέδι, θα παίρνεις, θα εισπράττεις, θα βγάζεις λεφτά, κι άλλα λεφτά, τίποτα δεν θα κάνεις μόνος σου στη ζωή σου, τίποτα δεν θα φτιάξεις, τίποτα δεν θα θυμάσαι, μόνο ότι πλήρωσες ένα βράδυ για να έχεις εμένα. 

Αυτό που κάνει η Τζούλια μήνες τώρα, σχεδόν με μαρξιστική ακρίβεια, είναι αποκαλυπτικό, διαπαιδαγωγικό, και εντέλει απελευθερωτικό. Έδειξε με απλά μαθήματα πολιτικής ανάλυσης τις οικονομικές σχέσεις που κρύβονται πίσω απ’ τα πράγματα. Αυτές που σου κρύβουν τα πρωινάδικα της πεσμένης τιράντας για συνταξιούχους που τους πέφτουν τα σάλια, τα μεσημεριανάδικα της απύθμενης νεανικής βλακείας, τα βραδινά της απροκάλυπτης χειραγώγησης στερημένων ψυχών. Αυτό που εσύ νομίζεις διασκέδαση, φαν, τηλεοπτικό πρόγραμμα, show business, διάσημοι και διαβόητοι, κοσμικές σελίδες, σταρ σίστεμ, γυαλιστερά εξώφυλλα περιοδικών, όλο το χρηματιστήριο αξιών μιας φτηνιάρικης επαρχιακής ζωής, δεν είναι τίποτε άλλο παρά εμπόριο ανθρώπων, ένα πορνό σκληρό, άμεσα εξαργυρώσιμο στο ταμείο. Αφού είναι, ας το δείξουμε, πάρ’ το στη μούρη και πλήρωσε. 20 ευρώ, 35% για το πρακτορείο τύπου, 5% ΦΠΑ για το κράτος, 200 χιλιάδες κόπιες, 4 εκατομμύρια, 150 χιλιάδες ευρώ η αμοιβή. ΣΔΟΕ, έρευνες για τιμολόγια. Ακριβείς αποτιμήσεις, υπεραξία, σχέσεις εκμετάλλευσης, φόρος. 

Και για να μη σου μείνει καμία αμφιβολία, για να σου διαλύσει κάθε ψευδαίσθηση, στο λέει, δεν σ’ αφήνει καθόλου να παραμυθιαστείς, να οχυρωθείς στο ρόλο του ανυποψίαστου καταναλωτή: Σ’ αρέσει, ρωτάει ο φακός; Όχι. Καυλώνεις; Δεν καταλαβαίνω τίποτα. Σ’ αυτό το σκληρό εμπόριο υπάρχουν μόνο κέρδη και ζημιές, δεν υπάρχει ερωτισμός, πάθος, αισθησιασμός, πείνα. Δεν υπάρχει καμία προσφορά του κορμιού σου, του εαυτού σου στον άλλον, κανείς δεν αφήνεται στην επιθυμία, η μόνη πείνα που υπάρχει είναι για εξαργύρωση, χρήμα, επιτυχία, αναγνώριση. Eίσαι βλάκας, λέει η Τζούλια στην κάμερα, δηλαδή στο θεατή, είσαστε ηλίθιοι, δεν καταλαβαίνω τίποτα, δεν νιώθω τίποτα.

Αν εσύ, μικρέ μου, φτωχέ ηλίθιε, νομίζεις ότι φχαριστιέμαι επειδή πληρώνεις, κάνεις λάθος. Η ηδονή θέλει μυστικότητα, προσωπικές σχέσεις, χρειάζεται ιδιωτικότητα, κρυμμένα μυστικά που μοιράζονται μονάχα οι εραστές, θέλει επιθυμία, προσφορά, απαιτεί συνενοχή. Χαρακτήρες γαμάμε, όχι εικόνες, όχι σύμβολα. Όλα τ’ άλλα, καλλιστεία, μοντέλα, εξώφυλλα, κορίτσια των τηλεοπτικών εκπομπών, επώνυμη σάρκα, δεν έχουν σχέση με τον πόθο. Είναι απλώς προστιθέμενη αξία, που ανεβάζει την ταρίφα στα escort και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση των πελατών. Business as usual. Πλήρωσε για να μάθεις, κανένα μάθημα δεν είναι δωρεάν.

Πηγή:  Athens Voice, Edito, 14.07.2010